KKU Research Journal
ISSN 0859-3957

ปีที่ 18 ฉบับที่ 4 กรกฎาคม -สิงหาคม 2556

ฟางข้าวและพืชปุ๋ยสด: ไถกลบลงนาอย่างไรในภาวะโลกร้อน?
Rice straw and green manure: how to incorporate into paddy field in global warming?
วรรณวิภา แก้วประดิษฐ์
Wanwipa Kaewpradit

บทคัดย่อ

       ข้าวคือพืชอาหารหลักของประชากรโลก การไถกลบฟางข้าวและพืชปุ๋ยสดลงนาเป็นแนวทางปฏิบัติที่เกษตรกรส่วนใหญ่ใช้ในการเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของดินและผลผลิตข้าว ในปัจจุบันสภาวะโลกร้อนได้ทวีความรุนแรงมากขึ้นโดยมีสาเหตุมาจากปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่เพิ่มขึ้น นาข้าวคือแหล่งปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สำคัญแหล่งหนึ่งในภาคกิจกรรมของมนุษย์ ซึ่งก๊าซมีเทน (CH4) และก๊าซไนตรัสออกไซด์ (N2O) ที่ถูกปลดปล่อยจากนาข้าวนั้นมีค่าศักยภาพการทำให้โลกร้อน (GWP) สูงกว่าก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ถึง 21 และ 310 เท่าตามลำดับ นาข้าวนั้นแบ่งออกเป็นนาชลประทานและนาน้ำฝนตามการเข้าถึงน้ำของเกษตรกร สภาพดังกล่าวส่งเสริมให้มีการปลดปล่อยก๊าซมีเทนและไนตรัสออกไซด์แตกต่างกัน คุณภาพของฟางข้าวและพืชปุ๋ยสดที่ใช้ในการไถกลบเป็นอีกปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งสองชนิด นาชลประทานที่มีน้ำขังตลอดฤดูปลูกเป็นสภาพที่เอื้อให้เกิดก๊าซมีเทน เกษตรกรจึงควรใช้พืชปุ๋ยสดที่มีอัตราส่วนคาร์บอนต่อไนโตรเจน (C:N ratio) ต่ำ หากเกษตรกรต้องการใช้ฟางข้าวควรเป็นฟางข้าวที่ผ่านการหมักแล้ว นาน้ำฝนซึ่งมีสภาพเปียกสลับแห้ง เอื้อให้เกิดก๊าซไนตรัสออกไซด์ จึงควรหลีกเลี่ยงพืชปุ๋ยสดที่มี C:N ratio ต่ำ ถึงแม้ว่าการปลดปล่อยก๊าซมีเทนและไนตรัสออกไซด์จากนาข้าวจะได้รับอิทธิพลจากหลายปัจจัย หากเกษตรกรเข้าใจสภาพนาข้าวและแนวทางการไถกลบฟางข้าวและพืชปุ๋ยสดที่เหมาะสม ย่อมทำให้เกิดการจัดการเศษซากพืชดังกล่าวที่มีความยั่งยืนในระบบการผลิตนาข้าวและลดความรุนแรงของภาวะโลกร้อนต่อไป

Abstract

        Rice is the most important staple food crop for world population. Rice straw and green manure incorporation is the approach that most farmers use to increase soil fertility and rice yield. The global warming is becoming more severe due to the increase of greenhouse gases of which paddy field is one of the major emission sources by human activity. Methane (CH4) and nitrous oxide (N2O) are the major greenhouse gases that are released from paddy field and have more global warming potential (GWP) than carbon dioxide (CO2) by 21 and 310 times respectively. Paddy field can be divided, according to the water access of the farmer, into irrigated and rainfed which affect methane and nitrous oxide emission differently. Quality of rice straw and green manure used for incorporation is another major factor affecting the emission. Paddy field that has irrigation water throughout the growing season is suitable condition for producing methane. Farmers should use green manure that has low C:N ratio. Rice straw used for incorporation should be composted. Rainfed paddy field, with alternate wet and dry conditions, encourages more nitrous oxide emission, thus, low C:N green manure should be avoided. In conclusion, the releases of methane and nitrous oxide in paddy field are influenced by various factors; however, the farmers’ understand on the type of paddy field and the appropriate approach for rice straw and green manure incorporation resulting in sustainable plant residue incorporation in rice production as well as reduce the global warming.

คำสำคัญ:ก๊าซมีเทน, ก๊าซไนตรัสออกไซด์, คุณภาพของเศษซากพืช
Keywords: Methane, Nitrous oxide, Plant residue quality

Division of Research Administration.
Building2, 2nd Floor,Office of the President.
Khon Kaen University
Tel. 043-009700 ext. 42128
E-mail: kkurj@kku.ac.th